Ρουμάνικο Νέο Κύμα: Ταινίες που ξεχωρίσαμε

To ρουμάνικο νέο κύμα καθορίστηκε από τη μαύρη κωμωδία The Death of Mr. Lazarescu (2005, dir. Cristi Puiu), αφού ήταν η πρώτη ταινία του άτυπου αυτού κινήματος που βρήκε ευρεία κριτική και φεστιβαλική αποδοχή. Κέρδισε 27 βραβεία μεταξύ των οποίων το κεντρικό βραβείο στο τμήμα Un Certain Regard στις Κάννες. Μέσα από το Death of Mr. Lazarescu τέθηκαν για τα καλά οι στόχοι αλλά και το στυλ του νέου ρουμάνικου κινηματογράφου. Σε ένα άψογο κομμάτι cinema verite, βρισκόμαστε όσο πιο κοντά στην πραγματικότητα είναι δυνατό μέσω του σινεμά. Oι στιγμές ακολουθούν η μια την άλλη όπως και στην πραγματική ζωή, χωρίς δραματικές εξάρσεις. Στο πρώτο μισό της ταινίας παρακολουθούμε τη μονοτονία της ζωής του ήρωα, ενός ηλικιωμένου μέθυσου ο οποίος θα χρειαστεί άμεσα ιατρική φροντίδα, και στο δεύτερο μισό την εξαντλητική του περιπέτειά με το σύστημα υγείας. Ο κύριος Λαζαρέσκου μεταφέρεται από νοσοκομείο σε νοσοκομείο και φαίνεται ότι δεν παίρνει ποτέ απαντήσεις για την υγεία του. Ο θεατής αντιλαμβάνεται πόσο παράδοξο αλλά και απόλυτα αληθινό είναι αυτό που περνά μέσα από την εμμονή στη λεπτομέρεια και το χιούμορ που διαπερνά τις γνώριμες γραφειοκρατικές διαδικασίες, οι οποίες καθυστερούν με κωμικό τρόπο την όποια εξέλιξη. Μακρές συζητήσεις για το αν ο κύριος Λαζαρέσκου θα ζήσει η θα πεθάνει καταλήγουν πάντoτε σε κωμικό αλλά και πικρό τόνο. Στο τέλος, η εξάντληση του θεατή είναι δεδομένη, όμως είναι παράδοξο πως η ταινία είναι γεμάτη ζωή παρά το τόσο μαύρο θέμα της. Για πρώτη φορά γίνεται ξεκάθαρο το βασικό θέμα πολλών ρουμάνικων ταινιών που ακολουθούν: το σύστημα (κράτος, νόμος, εκκλησία κλπ) αποτυγχάνει πλήρως με σκοπό να αναδειχθούν οι λεπτομέρειες και οι μικρές νίκες της καθημερινότητας.

Κερδίζοντας το Χρυσό Φοίνικα, το 4 Months 3 Weeks and 2 Days (2007, dir. Christian Mungiu) έβαλε για τα καλά το ρουμάνικο σινεμά στον κινηματογραφικό χάρτη. Η ταινία του Mungiu αποτελεί μέχρι και σήμερα το τελειότερο δείγμα ρουμάνικου κινηματογράφου και το κατάλληλο starting point για όποιον θέλει να ανακαλύψει το νέο σινεμά της Ρουμανίας, αφού παραμένοντας πιστό στο κινηματογραφικό στυλ και παρά το δυσάρεστο θέμα του, είναι απόλυτα προσβάσιμο στον θεατή. Έτος 1987, δύο χρόνια πριν την πτώση του Τσαουσέσκου, η ταινία παρακολουθεί δύο φίλες και την προσπάθεια τους να καταφέρουν την παράνομη έκτρωση της μιας. Το θέμα της ταινίας είναι σκληρό και όσο η ταινία προχωρά γίνεται ακόμα περισσότερο, όμως μέσα από τον κεντρικό ρόλο της Otilia (Anamaria Marinca) μπαίνουμε μέσα στα γεγονότα με ευκολία. Γεμάτη νατουραλιστικά μονοπλάνα, η σκηνοθεσία είναι υποδειγματική. H κάμερα ακολουθεί την Otilia σε κάθε της κίνηση (θυμίζοντας τις ταινίες των αδελφών Dardenne) δημιουργώντας μια υπόγεια ένταση που κλιμακώνεται συνεχώς και η οποία συνοψίζεται τέλεια στην ασφυκτική  σκηνή του δείπνου όπου η πρωταγωνίστρια βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα οικογενειακό περιβάλλον καταπίεσης. Η κάμερα τοποθετείται ακριβώς απέναντί της και έτσι ως θεατές παρακολουθούμε κάθε της κίνηση καθώς και την αδυναμία της να αποδράσει. Η τελευταία σκηνή της ταινίας όμως είναι το  highlight. Με την έκβαση της ιστορίας σε ένα απόλυτα ακριβές πλάνο, βλέπουμε όσα δε λέγονται. H ταινία, πέρα από το πολιτικοκοινωνικό σχόλιο πάνω στις παράνομες αμβλώσεις κατά το κομμουνιστικό καθεστώς του Τσαουσέσκου, μιλά για το πώς οι ατομικές πράξεις μπορούν να ξεπεράσουν το οποιοδήποτε σύστημα και νόμο. Ολόκληρη η ταινία στηρίζεται στην ταύτιση των θεατών με την πρωταγωνίστρια και η συναισθηματική εμπλοκή επιτυγχάνεται απόλυτα – ο θεατής νοιάζεται για ότι συμβαίνει επι της οθόνης κάθε λεπτό.

Μια ιστορία που έχει ειπωθεί άπειρες φορές αλλά σπάνια με τέτοια ακρίβεια παρακολουθούμε στο Tuesday after Christmas (2010, dir. Radu Muntean). Κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων ένας άντρας αποφασίζει να διαλέξει μεταξύ της ερωμένης και της γυναίκας του. Το θέμα της απιστίας και του ερωτικού τριγώνου εδώ παρουσιάζεται μακριά από μελοδραματικά κλισέ και όσο πιο κοντά γίνεται στην πραγματικότητα, μέσα από το γνώριμο νατουραλιστικό στυλ του ρουμάνικου κινηματογράφου. Η ταινία ουσιαστικά αποτελεί μια συλλογή από μονοπλάνα και η έλλειψη των cut μας κάνει να μένουμε παραπάνω απο όσο νιώθουμε άνετα σε σκηνές όπου ο ήρωας και τα πάντα γύρω του διαλύονται. Οι τρείς κεντρικές ερμηνείες είναι εξαιρετικές, ισάξιες με τη σκηνοθεσία που ενώ παρουσιάζει μια αποκρουστική πραγματικότητα με κάθε λεπτομέρεια, κρατάει την προσοχή μέχρι και το τελευταίο, διφορούμενο πλάνο.

Πέντε χρόνια μετά το  4 Months 3 Weeks and 2 Days, οτιδήποτε και να το ακολουθούσε θα έμοιαζε λίγο, όμως με το Beyond the Hills (2012, dir. Christian Mungiu) ο σκηνοθέτης του 4 Months εμπνέεται από μια αληθινή τραγική ιστορία και φτιάχνει κάτι που ξεχωρίζει θεματικά και σε ύφος από τη μεγάλη επιτυχία του. Δυο κορίτσια που έχουν μεγαλώσει μαζί στο ίδιο ορφανοτροφείο επανενώνονται όταν η μια φτάνει στο μοναστήρι που μένει πια η δεύτερη με σκοπό να την πάρει μαζί της και να φύγουν. Ο Mungiu καταφέρνει να δημιουργήσει κάτι εξαιρετικό μέσα από τους αργούς ρυθμούς της ταινίας – υπαινίσσεται πολλά για τη σχέση των δύο κοριτσιών αλλά ακόμα πιο σημαντικές είναι οι αποκαλύψεις που κάνει για το περιβάλλον του μοναστηριού. Γίνεται σαφής η αντίθεση της όποιας επιθυμίας με τη σκληρότητα των εκκλησιαστικών κανόνων. Σε αντίθεση με το 4 Months, δεν έχουμε μια μικρή νίκη απέναντι στο μεγάλο σύστημα αλλά μια παραδοχή ότι το σύστημα (εδώ η εκκλησία) θα είναι πάντα εκεί – και παρ’ όλο που η ταινία βρίσκεται σε πιο αυστηρό και αναλυτικό ύφος από το ρεαλισμό του 4 Months 3 Weeks and 2 Days, το Beyond the Hills θα καταλήξει σε ένα τελευταίο πλάνο γεμάτο χιούμορ που καταργεί όποια σοβαροφάνεια έχει προηγηθεί.

Η τελευταία επιτυχία του ρουμάνικου σινεμά ήρθε μέσα από το Childs Pose (2013, dir. Călin Peter Netzer). Η ταινία πήρε το Golden Bear στο φεστιβάλ Βερολίνου  και έφτασε κοντά στα Όσκαρ ως επίσημη επιλογή της Ρουμανίας για το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Μια μητέρα κάνει κυριολεκτικά τα πάντα για να αποτρέψει τη φυλάκιση του γιού της μετά από ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα που εκείνος προκάλεσε. Η σχέση μητέρας και παιδιού είναι ένα θέμα που έχουμε δει σε πολλές ταινίες, όμως εδώ ο ρόλος της μητέρας παρουσιάζεται πιο ωμά από ποτέ, τόσο προστατευτικός όσο και απόλυτα καταστροφικός. Όλες οι ψυχώσεις που χαρακτηρίζουν τη σχέση μάνας και γιού υπάρχουν στην ταινία αυτή σε ένα λεπτομερές σενάριο που αγγίζει κάθε πτυχή της αγωνίας της μητέρας. Η ταινία χτίζεται υποδειγματικά ως θρίλερ μέχρι το τέλος, όπου μένει μόνο το συναίσθημα. Όλα βασίζονται στο ρόλο της μητέρας και η Luminita Gheorghiu (που την έχουμε δει σε δεύτερους ρόλους στις περισσότερες από τις προηγούμενες ταινίες) κυριαρχεί με την παρουσία της σε όλες σχεδόν τις σκηνές της ταινίας.

Κάποιες άλλες ταινίες που αξίζει να δείτε: Το 12:08 East of Bucharest (2006, dir. Corneliu Porumboiu) είναι το ντεμπούτο του σκηνοθέτη σε ύφος που ακροβατεί μεταξύ κωμωδίας και δράματος. Οι ήρωες της ταινίας, με αφορμή την 16η επέτειο της επανάστασης του 1989 θυμούνται γεγονότα καθοριστικά για τη χώρα και τη ζωή τους και έτσι έρχονται αντιμέτωποι με την ιστορία. Η επόμενη ταινία του, Police, Adjective (2009, dir. Corneliu Porumboiu) παρακολουθεί με αυστηρό μινιμαλισμό έναν αστυνομικό που ανακρίνει έναν έφηβο για κατοχή ναρκωτικών. Στο The Paper Will Be Blue (2006, dir. Radu Muntean) βρισκόμαστε στη μέρα της επανάστασης του 1989 όπου ένα μέλος της πολιτοφυλακής αποφασίζει να εγκαταλείψει την ομάδα του και να υποστηρίξει τους επαναστάτες. Tέλος, το The Way I Spent the End of the World (2006, dir. Catalin Mitulescu) διαφοροποιείται ως προς την ωμότητα και τη σκληρότητα από τις άλλες ταινίες αφού οι τελευταίες μέρες μέχρι την πτώση του Τσαουσέσκου μας παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια ενός μικρού παιδιού.

Διαβάστε εδώ: Ρουμάνικο Νέο Κύμα: Η ιστορία, η πολιτική, τα χαρακτηριστικά.