When the roots start to move and get lost / συζητώντας για τέχνη και σκύλους

  • Τίτλος: Όταν οι ρίζες αρχίζουν να μετακινούνται και χανονται /// When the roots start to move and get lost
  • Που: Αθήνα, Ελλάδα /// Athens, Greece
  • Από: 25.09.2020
  • Μέχρι: 14.11.2020
  • Χώρος: State of Concept, Athens
  • Μορφή Τέχνης: Video performance, mixed media

Κατά τη γνώμη μου η πολιτιστική δράση του  State of Concept είναι μεθοδική, οργανωμένη και το πιο ελπιδοφόρο, εκφράζει ξεκάθαρο ακτιβιστικό στίγμα. Οι επιλογές σε σχέση με τους καλλιτέχνες και τα έργα που παρουσιάζονται έχουν γίνει μέσω μιας  διαδικασίας που δίνει μεγάλη σημασία στην εννοιολογική προσέγγιση στα πλαίσια της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ανθρώπιθνης οντότητας και αξιοπρέπειας, της πολιτικής και ιδεολογίας, των ταξικών διαφορών, της κοινωνικής οργάνωσης και τον τρόπο που επηρεάζει την ζωή κλπ. Συνεπώς κάθε καινούργια του δράση προκαλεί μεγάλη ανάλυση και εκ βαθέων συζήτηση εντός και εκτός του χώρου και μας επηρεάζει για πολύ καιρό.

Και σκύλους

Πέρα όμως από το σεβασμό το αγαπώ και λίγο ανθρώπινα γιατί αγαπά το σκυλί μου και γιατί το εμπιστεύεται. Το έχει αφήσει να κάτσει έξω στο μπαλκόνι, να κάνει σαματά και παρόλαυτά να μην με πετάξουν έξω με τις κλωτσιές, να κυκλοφορεί μαζί μου δεμένο μέσα και να βλέπει video ακούνητο κι αμίλητο. Έχουν προκύψει διαφορες σκυλοκουβέντες ή ανταλλαγή ζωοεμπειριών με τους υπόλοιπους και με τα παιδιά που δουλεύουν. Έχουμε παρακολουηθήσει τις προβολές στο υπόγειο σε διαφορετικών ειδών καρέκλες ή καναπέδες ή στασίδια με την Οφηλία (το σκυλί μου) να αναπαύεται κάτω από κάποια από αυτές.

** το περισσότερο φωτογραφικό υλικό μας παραχωρήθηκε ευγενικά από το State of Concept – © State of Concept. Ο φωτογραφίες είναι του Στάθη Μαμαλάκη.

When the roots start to move and get lost 

Οπότε όταν ανακοινώθηκε λοιπόν ή πρώτη ατομική έκθεση της ρώσικης κολεκτίβας Chto Delat στην Ελλάδα, σε επιμέλεια Ηλιάνας Φωκιανάκη στο State of Concept υπό τον τίτλο “Όταν οι ρίζες αρχίζουν να μετακινούνται και χανονται” (When the roots start to move and get lost) σπεύσαμε. Στα πλαίσια της έκθεσης, παρουσιάστηκαν μία σειρά από έργα-βίντεο από την μακρόχρονη πορεία δράσης της κολεκτίβας, υφαντές σημαίες μεγάλου μεγέθους, αντικείμενα καθώς και κάποια στοιχεία από μία καινούργια παραγωγή, μία παράσταση θεάτρου σκιών, με τίτλο “Tι κρύβεται στις τσέπες τους”. Η έκθεση είναι μέρος της θεματικής του State of Concept, «Xe (n) ios» που εξετάζει τις πολλαπλές ιστορίες, τα παρόντα και μέλλοντα της μεταναστευτικής κατάστασης στην Ευρώπη και πέραν αυτής, ενώ παράλληλα εγκαινιάζει τη νέα θεματική ενότητα “Γραφείο Φροντίδας” (The Bureau of Care) που διερευνά την πρακτική της φροντίδας και τη σχέση της με την εικαστική τέχνη και τη θεσμική πρακτική.

4_chto_delat.jpg,1000

Σε πολλές από τις βιντεο-εγκαταστάσεις που παρουσιάστηκαν στην πρώτη της ατομική έκθεση στην Ελλάδα, η κολεκτίβα χρησιμοποιεί την αντιπαράθεση μεταξύ της “Δύσης και του υπόλοιπου κόσμου” από την σκοπιά της Ρωσίας, της οποίας η γεωπολιτική θέση αιωρείται ανάμεσα στις δύο αυτές θέσεις. Οι Έλληνες μοιράζονται με τους Ρώσους αυτό το συναίσθημα του να βρίσκονται με το ένα πόδι στη Δύση και με το άλλο στην “Ανατολή”. Αυτή η θέση είναι εν μέρει πλεονεκτική καθώς επιτρέπει σε κάποιον να παρατηρήσει τα παραστρατήματα και τα κενά του Δυτικού κανόνα, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει για έντονη αυτοκριτική πάνω στις αριστερές ιδεολογίες που προέρχονται από το παράδειγμα της Σοβιετικής Ένωσης. 

  1. Chto Delat / ποιοι είναι

Η κολεκτίβα έχει στοχεύσει στο να κατασκευάσει μία συλλογική πρόταση για την χρήση των “κοινών” σαν καλλιτεχνική κατεύθυνση μέσω της πρακτικής της πολιτικής της φροντίδας.

Η προσπάθεια πραγματοποίησης του αδύνατου και της αναθεώρησης των σχέσεων εξουσίας που εμπεριέχονται στην εκπαίδευση και το εκπαιδευτικό σύστημα ειδικότερα, είναι ένας από τους κεντρικούς άξονες της δουλειάς της κολεκτίβας. Οι CHTO DELAT ασχολούνται ιδιαίτερα με την διάδοση της μη-επιστημονικής γνώσης και της (εκ νέου) αξιολόγησης της γνώσης των φεμινιστικών, αυτόχθονων και διαθεματικών πρακτικών. Το ενδιαφέρον αυτό για τέτοιου είδους πρακτικές, στοχεύει στο να εγκαταλειφθούν σταδιακά οι κλασικιστικές ιεραρχίες που διέπουν το εκπαιδευτικό σύστημα και να αντικατασταθούν από οριζόντιες δομές όπως συνηθίζεται σε διάφορες εκφάνσεις κοινωνικών δομών που ασχολούνται με τα κοινά.

chto_derat

Χρησιμοποιούν  τη γλώσσα του θεάτρου, τις μορφές εκπαίδευσης και τη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική, για να διατυπώσουν μια καλλιτεχνική πρόταση που συζητά θέματα της σύγχρονης ζωής: ποιος είναι ο ρόλος της εθνικής ταυτότητας με τον τρόπο που οι άλλοι μας καταλαβαίνουν και καταλαβαίνουμε οι υπολοιποι? Ποια μαθήματα πρέπει να αντληθούν από τα πολιτικά κινήματα του 20ού αιώνα; Τι είδους ιδέες μπορούν να μεταδοθούν μέσω του θεάτρου, των παραμυθιών, της αφήγησης, της αλληγορίας; Πόσο εύκολα μπορεί η τέχνη να μετατραπεί σε εργαλείο και για ποιο σκοπό;

2. When the roots start to move and get lost / Pictures of an exhibition / Promenade

1_chto_delat_tenderness

Είναι αδύνατο να παρουσιάσουμε αυτή την έκθεση στην πραγματικότητα. Ο συνδυασμός εκτιθέμενων αντικειμένων με βίντεο – εγκαταστάσεις και  υλικό τεκμηρίωσης δημιουργούσαν μία διαδικασία βαθμιαίας ανακάλυψης της οπτικής των Chto Delat η οποία προσπαθεί να διαγνώσει την απομόνωση, την ομαδικότητα, την ταυτότητα μέσα στην παγκοσμιότητα του σήμερα, από το Μεξικό, στη Νορβηγία, στη Ρωσία, στην Ελλάδα, στην Ολλανδία. Αν όμως κάνατε τον περίπατο  θα πέφτατε λίγο ή πολύ επάνω στις παρακάτω ομάδες έργων- εγκαταστάσεων, τα οποία παρουσιάζονται όχι απαραίτητα με την σειρά.

2_chto_delat.jpg,1000

2. 1. Τι κρύβεται στις τσέπες τους / Λίγα λόγια

6_chto_delat_shadow puppets2

Παρουσιάζονται στοιχεία θεάτρου σκιών, η Μαυρούλα σκυλάκι μαριονέτα,  υλικό τεκμηρίωσης τόσο της παράστασης όσο και του σχολείου καθώς και το video, “About the footprints, what we hide in our pockets and other shadows of hope, 2020, dur. 14’. Πρόκειται για μια παράσταση θεάτρου σκιών με την καλλιτεχνική μελέτη και επίβλεψη του Στάθη Μαρκόπουλου, εμπνευστή και δημιουργού του Ayusaya ! Puppet Theatre σε συμπαραγωγή με το ινστιτούτο σύγχρονης τέχνης Framer Framed στο Amsterdam καιμε  τη συνεργασία του Ανοιχτού Σχολείου Μεταναστών στον Πειραιά . O Στάθης δέχθηκε στο καλλιτεχνικό του εργαστήρι τους μαθητές, άκουσε τις ιστορίες τους καθώς αυτοί εμπνεύστηκαν και σχεδίασαν τις φιγούρες των αγαπημένων τους αντικειμένων. Ο Dmitry Vilensky και η Tsaplya Olga Egorova από την  κολεκτίβα είναι οι βασικοί δημιουργοί και εμπνευστές της συγκεκριμένης παράστασης.  (πηγή facebook παράστασης).

6_chto_delat

Ένα επαναλαμβανόμενο στοιχείο στην πρακτική των Chto Delat, είναι οι έννοιες της επαναφοράς και της αναγέννησης. Αυτή η ανάγνωση της δουλειάς τους είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς συνδέεται άμεσα με τον πυρήνα του Σχολείου Μεταναστών & Προσφύγων το οποίο προσπαθεί να επαναφέρει την δίψα για γνώση που έχουν οι μετανάστες και οι πρόσφυγες φτάνοντας σε ένα άγνωστο μέρος, ενώ στοχεύει να αναζωογονήσει την όρεξη για συμμετοχή σε συλλογικές, ελευθεριακές δομές, χτίζοντας ταυτόχρονα μία κοινότητα φροντίδας, αλληλεγγύης και ενδυνάμωσης. Το σχολείο είναι το απόλυτο παράδειγμα συλλογικής πρακτικής και ενώ περιέχει μία σειρά κανόνων και περιορισμών, ταυτόχρονα αφήνει ανοιχτή την δυνατότητα αυτοσχεδιασμού. Είναι επίσης πολύ σημαντικός χώρος μελέτης με απώτερο στόχο την ίδια την αναδιοργάνωση του μοντέλου του σχολείου και της εκπαίδευσης γενικότερα.

 2.2 Index of the birds

Τέσσερις υφαντές σημαίες 2 × 3,5 μ. σε ύφανση Κάκιας Χατζηγιαννίδη, η καθεμία από τις οποίες αντιπροσωπέυει ένα επαναστάτη του θεάτρου του ΧΧ αιώνα, όπως ο Augusto Boal, ο Μπρεχτ, ο Κάρολος Κουν και άλλοι.

3_chto_delatindex_of_the_birds

Η κολεκτίβα αναπτύσσει επί δεκαετίες μεθοδολογίες για την εκτελεστική εκπαίδευση, χρησιμοποιώντας τα παραδείγματα των θεατρικών δασκάλων του προηγούμενου αιώνα, για να δουν ποιες πειραματικές μορφές διεπιστημονικής πρακτικής μπορούν να προκύψουν.

2.3 Έργα Βίντεο

Παραθέτουμε ορισμένα από τα έργα βίντεο / οι βιντεο εγκαταστάσεις που παρουσιάστηκαν:

2.3.1 Chto Delat, Tenderness (Nezhnost), 2020, dur. 4’27”, zoom performance, installation view, 2020

Με αφορμή την μπαλάντα Tenderness / Nezhnost, της οποίας οι στίχοι σκρολάρουν στην οθόνη στην είσοδο της έκθεσης- βλέπουμε τέσσερα μέλη της κολεκτίβας, να διαδρούν μέσω ζουμ μαζί της- σε μία zoom-performance δημιουργημένη στην καραντίνα.

 

2.3.2 Chto Delat, Museum Songspiel: The Netherlands 20xx, 2011. Still from film, 25:21 minutes

Μία video performance που παρουσιάζει ένα υποθετικό σεναρίο: μία ομάδα προσφύγων που αναζητεί άσυλο για να γλυτώσει την απέλαση, αναζητά καταφύγιο μέσα σε ένα μουσείο.  Ένας “resident” καλλιτέχνης έχει την ιδέα να μασκαρέψει την ομάδα προσφύγων σε τέχνη, να τους κάνει performers για τη φουτουριστική όπερα Victory over the Sun (1913), που παρουσιάζεται στο μουσείο αυτό.

Μέσα από αυτό το βίντεο έννοιες όπως έργο, πράξη, έκθεση, επιμέλεια, επιλογή, ελευθερία νομοτυπία, υπόσταση που εμπλέκονται με την ανθρώινη αξιοπρέπεια και δημιουργία φανερώνοται επιδεικτικά και ταυτόχρονα εντελώς μπανάλ και αδιάφορα μέσα από αφηγηματικά στιγμιότυπα και τραγούδι όπως επισης φανερώνεται και η Αριστοφανική επιρροή σε στίχους όπως “Τι ανακούφιση / Τελικά φαίνεται ότι ήταν απλά τέχνη / Απόλυτα άκακο” (What a relief! / It turns out that this was just art / Completely harmless!)

2.3.3. Chto Delat, Border Musical, 2013. Still from film, 48:30 minutes

Μία video-performance, με στοιχεία παραδοσιακού μιούζικαλ και θεατρικής σκηνής με συνεχή εναλλαγή σκηνικών η οποία μας αφηγείται την δομή του πολιτιστικού χάσματος που χωρίζει μια ρωσική κοινότητα μεταλλωρύχων από τη νορβηγική γείτονά της.

 Αντικατοπτρίζονται πολλές φορές μέσω μίας μεθοδευμένης καλλιτεχνικής αφήγησης, σε μουσική αντιπαράθεση οι διαφορές στις ανθρώπινες σχέσεις και τα ορία τους των δύο αυτών κοινοτήτων. Δεν υπάρχει φυσικά ηθικοπλαστική αντιμετώπιση ο θεατής καλείται να παρακολουθήσει και να ταυτιστεί με συναισθηματικές αφηγηματικές κορυφώσεις που αποτελούν εκφάνσεις μίας κάποιας εθνικής ταυτότητας και υπερηφάνειας.

2.3.4 Chto Delat, It Has Not Happened to Us Yet. Safe Haven, 2016. Mixed media, dimensions variable

Το ταινιάκι αυτής της video performance παρουσιάζει ένα σενάριο στο οποίο έχει παραχωρηθεί άσυλο σε πέντε διαφωνούντες καλλιτέχνες σε ένα απομονωμένο νησί της Νορβηγίας. Οι ιστορίες τους ειπώνονται μέσα από μικρής διάρκειας αντιπαρατιθέμενα κλιπ είτε ντοκιμαντερίστικης καταγραφής της οπτικής των ντόπιων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του λόγου είτε κινησιολογικές performance στην ύπαιθρο.

Με συγκλονιστική απλότητα βλέπουμε τον δυτικό τρόπο ζωής να μουδιάζει ή να απορεί σε σχέση με την επικράτηση άλλων εξαιρετικά ακραίων συνθηκών πέρα από την ευνομία που μπορεί να οδηγούν στην ανάγκη επανάστασης, στη σύγκρουση, στον εγκλεισμό ή στο θάνατο.

3.  Chto Delat // CV

chto_delat5G8c0y

Η κολλεκτίβα Chto Delat ιδρύθηκε στις αρχές του 2003 στην Αγ. Πετρούπολη από μια ομάδα εργασίας καλλιτεχνών, κριτικών, φιλοσόφων και συγγραφέων από την Αγία Πετρούπολη, τη Μόσχα και τον Νίζνι Νόβγκοροντ με στόχο τη συγχώνευση της πολιτικής θεωρίας, της τέχνης και του ακτιβισμού.Το όνομα της ομάδας προέρχεται από ένα μυθιστόρημα του Ρώσου συγγραφέα του 19ου αιώνα Νικολάι Τσερνσέφσκι. H δουλειά τους επικεντρώνεται στην έννοια της πολιτικής ως συλλογική μνήμη. Το 2013, οι Chto Delat ξεκίνησαν μια εκπαιδευτική πλατφόρμα – το School of Engaged Art στην Αγ.Πετρούπολη και παράλληλα εδώ και κάποια χρόνια χρηματοδοτούν ένα χώρο συλλογικής εργασίας που ονομάζεται Rosa’s House of Culture. Η κολεκτίβα επικεντρώνεται επίσης,στα ζητήματα των εργατών της τέχνης και του πολιτισμού, των δικαιωμάτων τους και στην πολιτική της συντροφικότητας. Από την ίδρυσή της, η ομάδα δημοσιεύει μια αγγλο-ρωσική έκδοση επικεντρωμένη στα επείγοντα ζητήματα της ρωσικής πολιτιστικής πολιτικής, σε διάλογο με τα διεθνή ζητήματα. 

Η καλλιτεχνική τους δραστηριότητα περιλαμβάνει πολλές τεχνικές – από θεατρικά βίντεο και θεατρικές παραστάσεις, έως ραδιοφωνικά προγράμματα και τοιχογραφίες –

συμπεριλαμβανομένων σεμιναρίων και δημοσίων δράσεων. Αυτές οι δραστηριότητες συντονίζονται από μια βασική ομάδα συμπεριλαμβανομένων των Tsaplya Olga Egorova (καλλιτέχνης), Artiom Magun (θεωρητικός), Nikolay Oleynikov (καλλιτέχνης), Natalia Pershina / Glucklya (καλλιτέχνης), Alexey Penzin (θεωρητικός), Alexander Skidan (ποιητής και κριτικός), Oxana Timofeeva (θεωρητικός), Dmitry Vilensky (καλλιτέχνης) και Nina Gasteva (χορογράφος). 

Πρόσφατες Εκθέσεις: Progress: Μπιενάλε της Σανγκάης (2018); The Modern Art: 1960–2000. Restart, Tretyakov Gallery, Μόσχα (2018); MUAC (The Museo Universitario Arte Contemporáneo), Μέξικο Σίτι, (ατομική 2017); KOW BERLIN (ατομική 2017 και 2015), Μπιενάλε του Σαο Πάολο, (2014); Art, Really Useful Knowledge, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Μαδρίτη (2014); Art Turning Left: How Values Changed Making 1789–2013 – Tate Liverpool, Λίβερπουλ (2013); FORMER WEST: Documents, Constellations, Prospects, Haus der Kulturen der Welt, Βερολίνο (2013); Μπιενάλε της Γκουαντζού (2012); Chto Delat in Baden-Baden, Staatliche Kuntsthalle, Μπάντεν-Μπάντεν (2011); Chto Delat Perestroika: Twenty Years After: 2011–1991, Kölnischer Kunstverein, Κολωνία (2011); Ostalgia, New Museum, Νέα Υόρκη (2011); Study, Study and Act Again, Moderna Galerija, Ljubljana (ατομική 2011); The Urgent Need to Struggle, Institute of Contemporary Art, Λονδίνο (2010). 

Τα έργα τους είναι μέρος στις μόνιμες συλλογές των: The Museum of Modern Art , New York; Van Abbemuseum, Eindhoven; Museum Reina Sophia, Madrid; Le Centre Pompidou, Paris; MUDAM, Luxemburg; Tretyakov Art Gallery, Moscow; MUAC (The Museo Universitario Arte Contemporáneo) Mexico City; KIASMA, Museum for Contemporary Art, Helsinki; Kadist Art Foundation, San Francisco; Museum of Conteporary Art, Belgrade; CAAC, Sevilia and many others

Επίσημο Vimeo της κολλεκτίβας: https://vimeo.com/chtodelat